شرح

سال دوّم شمارۀ اوّل، پاییز١٩٩٧

بحثی پیرامون نشو و ترقّی روحانی انسان

هدف از نظر این مقاله این است که به صورتی خلاصه، مطالب کتابی ارزشمند به خوانندهء فارسی زبان عرضه گردد. مترجم با اختیار ترجمه و اقتباس آزاد مطالبی را حذف و یا اضافه نموده، و یا چکیدهء آنها را عرضه داشته است. اذا اگر این ترجمه حق مطلب را اداء نمی کند این امر ناشی از بی راهه رفتن مترجم است و نه قصوری از قلم توانای نویسنده.

بخش اول: طبیعت انسان

۱- اجزاء متشکلهء طبیعت انسان: بر طبق نصوص و آثار مبارکهء بهائی طبیعت انسان از برآیند دو کیفیت اساسی متشکل گردیده است. کیفیت اول کیفیت جسمانی (مادی) و کیفیت دوم کیفیت روحانی (غیر مادی) است. جنبهء جسمانی آدمی عبارت است از قوای ژنتیک که به صورتی ارثی در لحظهء انعقاد نطفهء متکوّن شده ضمن کنشهای متقابل با محیط فرم و شکل می گیرد. قوای ژنتیک در اثرکنش های متقابل با محیط پرورش یافته از طرفی موجب رشد و تکامل خصوصیات مشترک انسانی گشته و از طرف دیگر به هرکس شخصیت جسمانی متحصر به فردی می بخشد که او را از دیگران متمایز می سازد. و اما جنبهء روحانی طبیعت انسان که منشاء غیر مادّی دارد و ما آنرا روح و یا جان می نمامیم در لحظهء انعقاد نطفه بر آن تعلق گرفته به "فرد" او تخصیص می یابد.

همچنان که جنبهء مادی انسان دارای توانائی های متعددی است، جنبهء روحانی او نیز دارای استعدادات چندی است که عبارتند از قوای مدرکه (ذهن، فهم، شعور، عقل،...) قوای حساسه (احساسات قلبی و عاطفی و یا نیروی عشق) و اراده که او را قادر به مباشرت و انجام عملی می سازد.

ایّام بطون

خلاصه

میرزا یحیی ازل در سال ۱۲۴۷ (۱۸۳۱) متولّد شد و در ۱۳۳۰ (۱۹۱۲) درگذشت. مشارالیه در طی سال های ۱۲۶۶ (۱۸۵۰) تا ۱۲۷۹ (۱۸۶۳) به عنوان مرجع اهل بیان شناخته مش شد. این مشئولیبت چنانکه از مطاوی آثار مبارکه آن ایّام بر می آید بنا بر مصلحت اندیشی خاصّ به مشارالیه تفویض گردید. بنا بر اطّلاعات تاریخی جز حضرت نقطه اولی یعنی مظهر موجود و جمال اقدس ابهی یعنی مظهر موعود که در آن هنگام به عنوان جناب بهاء در جامعه بابی شهرت داشتند و آقا میرزا موسی کلیم و ملّا عبدالکریم قزوینی و بالاخره میرزا یحیی که به چنین سمتی منصوب گردید کسی از کیفیّت این توافق مطّلع نبود. شواهد تاریخی حاکی است که توجّه جامعه بیانی عملاً به جمال ابهی معطوف بود و در حقیقت بین حضرتش با زغیم اسمی جامعه بینونت و تفاوتی نمی دیدند.

ایّام بطون

میرزا یحیی چهل و چهار سال اخیر ایّام حیاتش را در قبرس گذراند (۱۸۶۸- ۱۹۱۲). ده سال بعد از استقرار مشارالیه و همراهانش در قبرس اداره آن سرزمین به دولت انگلیس واگذار گردید و محدودیّت های موجود برای میرزا یحیی و همراهانش بر طرف شد و بعد از ملاقات پروفسور ادوارد جی براون و پشتیبانی او از میرزا یحیی حتّی ارکان و اجزاء حکومت محلّی نیز مشارالیه را احترام و مراعات می نمودند.

ناموس ناصری

"...و سخت دشوار است بر من که بر قلم من چنین سخن

 رود و لکن چه چاره است، در تاریخ محابا نیست..."

بیهقی[i]

 در بهار ۱۹۹۵ کتابی زیر عنوان "گفت و شنود سیّد علی محمّد باب با روحانیِِون تبریز" به کوشش یکی از تاریخ نگاران معاصر به نام حسن مرسلوند در ایران انتشار یافت. این کتاب در پیرامون یک جزوهء تاریخی بنام "ناموس ناصری" تدوین و تنظیم گردیده و بوسیلهء موسسهء نشر تاریخ ایران به چاپ رسیده است.

ناموس ناصری عنوان نسخه ای است خطی نوشتهء ملا محمد تقی مامقانی فرزند حجّت الاسلام محمد مامقانی یکی از امضاء کنندگان و مدوّنین فتوای شهادت حضرت اعلی می باشد. این جزوه که حدود ۴۲ صفحهء کتاب مورد اشاره را به خود اختصاص می دهد، عمدتا در تشریح و بازنویسی مکالمات و محاورات بین حضرت اعلی و گروهی از علمای تبریز در مجلسی با حضور ولیعهد و برخی صاحب منصبان عصر قاجار، به رشتهء تحریر درآمده است. کتاب همچنین شامل پیشگفتاری در زمینهء ارزش تحقیق-تاریخی این جزوه است. همچنین نام نامه ای دارد در یکصد صفحه دربارهء سرگذشت بزرگان بابیّه و برخی از علماء و دولتمردان ایرانی که نقش مهمی در مقابله با نهضت روحانی حضرت اعلی عهده دار بوده اند.[ii]

جمال قدم در حیفا و الواح نازله در آن شهر

مقدرات الهیه چنین اقتضاء نمود که در اراضی مقدسه، مدینهء حیفا نیز محل نزول اجلال جمال قدم جل اسمه الاعظم واقع شود و دیدار از این مدینه منجر به تحقق وعود کتب مقدسه و نزول آثار و تأسیس مشروعاتی گردد که در تاریخ امر بهائی منشأ تحولات و اقدامات عظیمه بوده و تأثیرات آن در اعصار آیندهء امر بهائی نیز همچنان باقی و برقرار خواهد ماند.

چنانچه اهل اطلاع مستحضرند ایادی فقید امر الله جناب حسن موقر بالیوزی در کتاب بهاء الله شمس حقیقت بر اساس مندرجات تواریخی نظیر تاریخ آقا محمد جواد قزوینی شرحی اجمال دربارهء اسفار جمال مختار به حیفا مرقوم داشته اند که آن شرح در صفحات ۴۷۶- ۴۸۱ کتاب مزبور به طبع رسیده است.[i]

آنچه که در سطور ذیل خواهد آمد شامل اطلاعات دقیق تر و جزئی تری از تواریخ این اسفار و وقایع مهمه در هر سفر است که بر اساس آثار مبارکهء جمال اقدس ابهی و بعضی شواهد تاریخی دیگر تهیه و تنظیم گردیده است. شرح ذیل هرچند نکات و جزئیات بسیار پر اهمیتی را در تاریخ حیات جمال قدم روشن می سازد اما تکمیل این نوع مطالعات تدریجی بوده و صرفا با بدست آمدن شواهد و مدارک بیشتر میسر تواند بود.

مطابق بیان حضرت ولی عزیز امرالله در کتاب قرن بدیع:

"...مدینه، حیفا چهار بار به قدم جمال اقدس ابهاء زینت یافت ..."[ii]

سفر اول

محاکمه ملا علی بسطامی

محاکمه ملا علی بسطامی

 فتوای مشترک علمای سنی و شیعه علیه باب*

در سال های اخیر مطالعاتی چند در تاریخ نهضت بابی در ایران قرن نوزدهم به عمل آمده ولی بیشتر این تحقیقات متمرکز به سه سال آخر دعوت باب (۱۸۴۸ - ۱۸۵۰ م.) شده است یعنی دوره ای که در آن در اثر یک سلسله از وقایع خطیری که عامل آنها این نهضت جدید بود، ایران دچار تشنج و هیجان گشته بود.

این تحقیق با مختصری تغییر، متن مقاله ای است که نویسنده در چهارمین سمینار مطالعات بهائی در دانشگاه لانکاستر Lancaster در آوریل ۱۹۸۰ م. ارائه کرده است.مطالب این تحقیق از دیدی دیگر بعضی از مندرجات مقاله منتشر نشده دنیس مک ائوئین Denis Mac Eoin تحت عنوان عکس العمل اولیه شیخیه در برابر بابیت The Shaykhi Reaction to Babism in the Early Period را در بر می گیرد. نویسنده از دکتر مک ائوئین که توجه او را به مطالعه در این زمینه بسیار مهم جلب کرده و نیز از دکتر مارتین هیندس Dr. Martin Hinds که کمک های با ارزشی در ترجمه متن فتوی به وی نموده است صمیمانه تشکر می نماید. (یادداشت نویسنده)

مقاله دنیس مک ائوئین بعدا درسال ۱۹۸۲ م. تخت عنوان Early Shaykhi Reaction to the Bab and His Claim.  در جلد اول مجموعه ی Studies in the Babi and Bahai History صفحات ۱ تا ۴۷ به چاپ رسیده است. (یادداشت مترجم)

مترجمن از دوست گرامی خود دکتر محمد افنان که پیش نویس این ترجمه را با دقت مطالعه کرده و تصحیحات با ارزشی در آن نموده است صمیمانه سپاسگزاری می نماید.