جامعهء بهائی آلمان پس از جنگ جهانی دوم

۲۸ بهمن ۱۳۸۵

منبع مقاله: پیام بهائی شمارهء ۳۱٤

"مستقبل روحانی آلمان خیلی روشن است"  -- حضرت عبدالبهاء (از خاطرات حبیب)

آلمان نازی سرانجام در آوریل ۱۹۴۵ توسط قوای متّفقین شکست خورد. در بخش بهداری ارتش امریکا یک بهائی آمریکائی بنام جان ایکن‌آور (John Eichenauer) خدمت می‌کرد. وی ابتدا با بهائیان اسلینگن و سپس با برخی از احبّای اشتوتگارت تماس حاصل نمود. روز ۲۳ ماه مه که روز بعثت حضرت ربّ اعلی و به همین مناسبت جشنی در منزل یکی از احبّا بنام آنا کُستلین (Anna Köstlin) در اسلینگن برپا شده بود، آمریکائی مزبور همراه حدود بیست نفر از احبّا شرکت نمودند. روز نهم ژوئیه حدود ۳۰ نفر از احبّا در منزل آقای پاول گُلمر (Gollmer) به مناسبت روز شهادت حضرت ربّ اعلی اجتماع نمودند. در آن روز احبّای مجتمع در آن مجلس به خاطر پایان جنگ و آزادی مجدّدی که نصیبشان شده بود بی نهایت مسرور و شادمان و شکرگزار بودند.غیر ممکن است بتوان احساساتی را که در آن حین به احبّا دست داده بود در کلمات یا جملاتی بازگو کرد زیرا آنان سرانجام پس از هشت سال جدائی و بی خبری از همکیشان خود در سایر نقاط جهان می‌توانستند برای اوّلین بار آزادانه گرد هم آیند و بدون اینکه واهمه ای از جاسوسی یا خبرچینی داشته باشند راجع به تاریخ و تعالیم امر مبارک و نظم بدیع آن به گفتگو بنشینند. این است که فرد فرد احبّا بر آن شدند تا در نهایت سرور و حبور و با تمامی قوا به تبلیغ و انتشار امر مبارک بپردازند.

سرنوشتِ «گفتگو بین ادیان» چه خواهد بود؟

۲۸ بهمن ۱۳۸۵

 از هنگامی که یونسکو اندیشهء گفتگو بین تمدّن‏ها را مطرح کرد و پارلمان دوّم ادیان و عالِم بزرگ علوم الهی هانس کونگ H.‎ Küng ضرورت صلح میان ادیان را برای تحقّق صلح بین‏المللی عنوان نمود، چشم‏ها به سوی دو دیانت بزرگ عالم یعنی آئین کاتولیک و اسلام معطوف شد که آیا در راه نزدیکی بیشتر و درک و تقدیر ریشه‏های مشترک آنها چه اقداماتی معمول خواهد گشت. الآن چهل سال از بیانیهء واتیکان دو که در روزگار پاپ کاتولیک ژان بیست و سوّم در جهت احترام به ادیان غیر مسیحی تهیه و تنظیم شد می‏گذرد و بسیاری از مسیحیان روشنفکر انتظار دارند که پاپ جدید به دنبال ژان پل دوّم قدم‏های تازه‏ای در راه تقریب بین ادیان مسیحی و غیر مسیحی و نیز نزدیکی بین مذاهب مسیحی بردارد امّا هنوز این انتظار تحقّق عملی نیافته است.

طرحِ عبدالبهاء برایِ ایرانی آزاد و آباد

رسالۀ مَدنیّه، پُرطنین ترین مکتوبی که در پِگاهِ جنبش‌هایِ روشنفکریِ ایران بر طبایعِ آزادی خواهِ کشورمان اثر گذارد.

 این سند یکصد و سی سال پیش (۱۸۷۵م) در شهرِ عکّا از بلادِ فلسطین٬ جزوِ مستملکاتِ آن روزیِ امپراطوریِ عثمانی۱ از قلمِ عبدالبهاء٬ زندانی و تبعیدیِ دولتینِ ایران و عثمانی صادر و چند سال بعد به صورتِ جُزوه ای مدوّن در هزاران نسخۀ چاپی از هندوستان به ایران رسید۲. عبدالبهاء که به سائقۀ روح بی نیاز و اندیشۀ کارسازش از این اقدام، آرمانی جز آبادی و آزادیِ ایران و خیر و صلاحِ مردمش نداشت از ذکرِ نامِ خود در این رساله خودداری کرد. همین بی نام و نشان بودن به بهائیانِ ایران اجازه داد تا با آسودگیِ خاطرِ بیشتری آن را وسیعاً بینِ عامّۀ مردم، از درباریان گرفته تا رجال دولت و آحادِ ملّت پخش کنند، چنان که در اندک مدّت به اشتهار رسید و آوازۀ پیامِ مترقّیانۀ آن بر سرِ زبان ها افتاد. از جمله گروه هائی از شیفتگانِ آزادی و روشنفکران و دانش آموختگانِ زمان، مطلوبِ خود را در آن جستجو کردند. همین سرایت ها کافی بود تا واپسگرایانِ مذهبی و خودکامگانِ هم پیمانِ آنان را به تکاپو اندازد. 

اصول عرفان در کتاب ایقان

مقدّمه

یکی از وجوه مشترک ادیان عرفان عملی و نظری است که در آثار مقدّسه همۀ ادیان ذکر گردیده و در واقع جوهر و اصل همۀ ادیان است ولی به مرور ایام دچار انحراف شده و هدف آن گم گردیده بطوری که هدف را یکی شدن با خدا و دست یافتن به نیروهای غیبگوئی و پیشگوئی و یا توانائی انجام کرامات دانسته اند. اگر معتقد به حرکت تکاملی ادیان باشیم با بررسی دیانت بهائی متوجّه می شویم که اصل عرفان صریح تر از قبل مطرح شده و راه هر نوع انحراف بسته گردیده است.۱

جهت دستیابی به این مطلب و بدلیل محدودیت کار، تنها دیانت مسیح و اسلام از ادیان قبل مورد بررسی قرار گرفته و از آثار دیانت بهائی کتاب مستطاب ایقان مورد نظر بوده است. اگرچه کتاب ایقان کتابی صرفاً عرفانی نیست لیکن عرفان نظری و عملی (طریق سلوک و هدف آن) را می توانیم در این کتاب یافته و بسیاری از وجوه تمایز آن را با دیگر ادیان ملاحظه کنیم. لازم به ذکر است که برای درک عرفان در ایقان، آگاهی از سایر کتب عرفانی امر بهائی ضروری است و بدون آنها فهم ما از عرفان ناقص خواهد بود.

تعریف عرفان 

دایرة المعارف مصاحب عرفان را چنین تعریف می کند: "عرفان در اصطلاح حکما و صوفیه معرفت قلبی است که از طریق کشف و شهود نه بحث و استدلال حاصل می شود و آن را علم وجدانی هم می خوانند. دانشی را که مبنی بر عرفان است معرفت می خوانند.". ۲

در اینجا لازم است تا تعریفی را که از عرفان نظری و عملی مورد نظر است بیان نمائیم. عرفان نظری در مقامات و مراتب معرفت حقّ، در معرفت مظاهر ظهور و عرفان عملی در سیر و سلوک از نفس به حقّ و در اوصاف و شرائط سالک منظور می باشد.

گفتگوئی با یهودیان

مقدّمۀ تاریخی

برطبق تورات مقدّس "در ابتدا خدا آسمان ها و زمین را آفرید ..."[۱] و خدا هرچه ساخته بود دید و همانا بسیار نیکو بود و شام بود و صبح بود روز ششم... "[۲] و در روز هفتم خدا از همه کار خود که ساخته بود فارغ شد[۳] و در روز هفتم از همه کار خود که ساخته بود آرامی گرفت. پس خدا روز هفتم را مبارک خواند و آنرا تقدیس نمود زیرا که در آن آرام گرفت از همه کار خود که خدا آفرید و ساخت"[۴]

پس از شرح خلقت آدم و حوّا زندگانی نوح و ابراهیم و لوط و اسحق و یعقوب و یوسف و اسرائیل در باب دوم از سِفر خروج آیۀ ۱ به بعد می فرماید:

چهرهء یهود در ادبیات ما

(سخنرانی در کنفرانس سالانهء انجمن دوستداران فرهنگ ایران -  ۳ سپتامبر ۲۰۰۶)

جامعه های اقلیت دینی در ایران و افراد این جوامع، از دیرباز در فرهنگ و ادب ما اگر هم حضوری داشته اند، همچون پدیده ای بیگانــه و حاشیه ای تصویر شــده اند. این تصویر عموماً یک جانبه و منفی بوده است. با وجود قرنها زندگی همجوار و هم سرنوشت با اکثریت مسلمان جامعه، اقلیت دینی هنوز "غیر خودی" و "بیگانه" به حساب آمده است. چون مسلمان نیست، نویسنده و شاعر او را مستوجب اهانت و تحقیر دانسته و چه بسا دیانتش را نیز سزاوار مسخره و طرد دیده. انگشت شمارند ادبا و شاعرانی بلندنظر و انسان دوست، که خود به دور از بلای تعصّب و کینه ورزی بوده و از هموطنان غیرمسلمان خود همچون همسایه های خودی، محرم و هم سرنوشت یاد کرده اند.

صحبت ما امروز پیرامون یکی از این اقلیت ها یعنی اقلیت یهودی ایرانیست و مروری داریم از چهره ای که از او در ادبیات ما ترسیم شده است. این چهره در طی قرون متغیّر بوده ولو همواره منفور. چهرهء یهود در ادبیات ما چگونه طرح شده و از چه دیدی باو نگریسته اند؟

ترک تعصّبات

"من ندیدم دو صنوبر را با هم دشمن"

انسان بذاته ممتاز از حیوان است. این امتیاز او را به مقام و مرتبتی والا میرساند. امّا هر مقام و منزلتی از دست رفتنی است پس باید در حفظ آن کوشید. افتخار به این امتیاز و برتر بودن سبب عزّت اوست. ولی انسان بذاته ممتاز از انسان دیگر نیست. امتیاز انسان ها نسبت به هم ناپایدار، زودگذر و وهمی است. افتخار به این گونه امتیاز تعصّب میآورد و آن سبب اختلاف میگردد. این افتخار سبب ذلّت است، موجب تنزل از آن منزلت عالی انسانی است، همان منزلتی که او را از عالم حیوانی برکشیده بود. انسان باید بتواند بر حیوان فخر کند امّا نه بر انسان. زیرا این تفاخر او را از حیوان نیز پست تر میکند، چه که در عالم حیوانات تفاخر نیست مگر اینکه انسانها آن را در آن عالم پاک و بی شائبه توهم کنند و در افکار خود آن عالم را بیالایند. طاووس فقط به چشم انسانها به پرهایش می نازد، نه بیشتر. افتخار به رنگ پوست و عقل و هوش و اجداد و اجناس را توحش نیز نمی توان خواند زیرا در عالم وحش نیز از آن خبری نیست. انسان ممتاز از حیوان است، امّا خود را ممتاز از انسان نیز می خواهد و آنجا که به دنبال امتیازاتی که بی زحمت در خلقت نصیبش شده می رود و آنچه را که فقط عبارت از تنوع است، اصل میگیرد و حقیقت می پندارد خطا میکند و سزاوار سرزنش می شود.

پدیدۀ جهانی شدن از دیدگاه بهائی

(سخنرانی در دهمین دورۀ انجمن ادب و هنر لندن – دسامبر ۲۰۰۶)

 یاران گرامی و سروران ارجمند

عرائضی که بحضورتان تقدیم می شود بی گمان مستلزم وقت بیشتر و مبسوط تری است اما چون در برنامه بیک ساعت کفایت شده ناچار به تلخیص خواهم پرداخت امیدوارم که شما بیک پیمانه از دریائی قناعت فرمائید و نارسائی کلام را به بزرگواری خود نادیده گیرید.

این عرایض در تحت عناوینی چند ارائه می شود:

  1.  عوامل مؤثّر در جهانی شدن

  2.  مفاهیم جهانی شدن

  3. علل مخالفت عده ای با جهانی شدن

  4.  لزوم تعریف نو و جامعی از جهانی شدن

  5. موضع دیانت بهائی در برابر پدیدۀ جهانی شدن

  6.  دیانت بهائی بعنوان بهترین برنامۀ جهانی شدن درست و سودمند

  7. همۀ جوانب جهانی شدن از هدف ها – قوانین و ارزش ها گرفته، تا سازمانها و کیفیت روابط را در دیانت بهائی می توان یافت .

عوامل مؤثّر در جهانی شدن

مهمترین تحول اجتماعی که در حدود دهۀ آخر قرن بیستم جلوه گری کرد هرچند که سوابق آن را در مقیاس محدودتر به قرنها پیش از آن می توان باز گرداند همین پدیدۀ جهانی شدن یا Globalization  بود که در قرن جدید قرن بیست و یکم – با شدّت و قوّت بیشتری تداوم دارد.

بعقیدۀ ما لا اقل ده عامل مهمّ در پیداشدن این جریان یا روند یا فرایند تازه مؤثّر بوده اند:

تأثیر ادب فارسی در نویسندگان روسی

در سالهای اخیر مسئله به هم پیوستگی و بهره مندی متقابل ادبیات کشورهای گوناگون از پیش توجّه دانشمندان را به خود جلب کرده است. این موضوع از چارچوب ادبیات غرب خارج شده به ادبیات شرق و از آن جمله به ادبیات فارسی مربوط میشود. با وجود این که مسئله تأثیرات متقابل ادب فارسی و روسی نسبتاً نو و به طور مفصّل هنوز آموخته و مطالعه نشده است، هم اکنون به وضوح مشاهده میشود که این موضوع بسیار جالب و برای روشن ساختن مسئله تجدّد ادبی و فرهنگی ایران می تواند بسیار ثمر بخش و سودمند واقع گردد.

روابط اقتصادی و فرهنگی بین مردم ایران و روسیه از قدیم الایّام برقرار بوده و با وجود اینکه گه گاه بین این دو کشور مناقشاتی در می گرفت، ارتباطات ادبی آنها در حال گسترش بود. از اواسط قرن شانزدهم میلادی ارتباطات پراکنده دیپلماسی و تجاری بین آنها به صورت دائمی در آمده جنب و جوشی پیدا کرد. برای سفراء و تجّار روس که به ایران می آمدند نه تنها وضع سیاسی و امکانات تجاری با آن کشور جالب توجّه بود، بلکه آنها هر دفعه اطّلاعاتی درباره زندگی مردم، آداب و رسوم، موسیقی و ادب فارسی با خود به روسیه به ارمغان می آوردند. ما چنین اطّلاعاتی را مثلاً در سفرنامه تاجر روس فدوت کوتف(F.Kodof) که در اوائل قرن ۱۷ میلادی سفری به ایران کرده بود می یابیم.(۱)